Waarom ik (nog) niet bang ben van machinevertaling


 

Het is al zo’n een jaar geleden, maar de herinnering staat me nog vers in het geheugen. Ik nam deel aan een evenement voor professional women, zo’n typische avond waarop je een heleboel ambitieuze zakenvrouwen uit het Brusselse op een kluitje bij elkaar vindt. Ik raakte er aan de praat met een vrouw uit de IT-sector die net weer thuis was na een bezoek aan Silicon Valley. Toen ik haar over mijn professionele activiteit vertelde en zei dat ik onder andere als freelance vertaler werk, zag ik haar ogen groot worden. Ze legde haar hand op mijn schouder, schudde zachtjes het hoofd en raadde me aan toch maar een andere richting uit te gaan. Want wat zij in Silicon Valley had gezien, tartte alle verbeelding: computersystemen die perfect zinnen uit de ene taal naar de andere konden omzetten! Zoals Google Translate, maar dan nóg beter!

De reden waarom ik me dat moment nog zo goed herinner, is de manier waarop die vrouw naar me keek. Haar blik straalde zowel medelijden als ongeloof uit: “Ben je nu echt zo naïef? Geloof je dan echt niet dat je over enkele jaren overbodig bent?”

Nee dus. Of toch niet helemaal. Laten we zeggen dat mijn eigen mening hierover verschoven is van 100% gerustgesteld (een pc kan nooit denken zoals een mens, de context begrijpen en creatief met taal omspringen) naar 75% gerustgesteld (een pc kan in sommige gevallen vrij goede vertalingen afleveren). Waarom ik van idee ben veranderd?

Recent was er redelijk wat ophef rond DeepL, een alternatief voor Google Translate. Bij mijn collega-vertalers hoorde ik erg tegenstrijdige berichten. Enerzijds zouden de resultaten even pover zijn als die van eender welke andere automatische vertaalrobot. Anderzijds doken er ook licht paniekerige berichten op, doordat de vertalingen net wél vrij goed zouden zijn, soms zelfs perfect, ook voor zware juridische of technische teksten. Omdat de meningen zo uiteen lagen, besloot ik de proef op de som te nemen.

Om te beginnen haalde ik het begin van mijn eerste blog door de vertaalsoftware. Eerlijk: de resultaten zijn indrukwekkend. Het kan natuurlijk beter, maar het is allesbehalve het typische GT-gewauwel dat me al menig lachbui heeft bezorgd:

Ik begon wat nerveus heen en weer te schuiven en zat fronsend naar mijn scherm te staren. Want ook al is dit een redelijk algemene tekst, dit is ook het soort tekst dat ik regelmatig vertaal! Daarnaast ben ik gespecialiseerd in wervende, licht-commerciële teksten over onderwerpen als schoonheidsverzorging, vrije tijd, toerisme en dergelijke meer. Teksten waarin niet op een woordspeling of twee wordt gekeken, teksten waarmee ik graag creatief aan de slag ga en waarvan het origineel en de vertaling soms ver uit elkaar liggen. Dit wordt trouwens ook vaak ‘transcreatie’ genoemd, om het verschil met een ‘gewone’ vertaling, die dichter bij de brontekst blijft, aan te duiden.

Ik vond in mijn archief een van mijn eerste opdrachten terug: een blog over goede voornemens voor oudjaar,  een mooie uitdaging voor DeepL. En wat blijkt? Het programma maakt er een zootje van. Het woordgebruik wordt veel te letterlijk overgenomen, zelfs de grammatica is een pak minder correct dan bij het vorige mini-experiment:

Oef. Yep, dat was een zucht van opluchting. Want ja, dit soort vertaalsoftware zal voortdurend beter worden en voor sommige tekstsoorten zal de mens misschien amper nog moeten tussenkomen. Tot voor kort had ik dit niet voor mogelijk gehouden, maar op dit vlak heb ik mijn mening dus bijgesteld. Zal er in sommige sectoren over enkele jaren voornamelijk aan pre- en post-editing worden gedaan? Dat lijkt me – jammer genoeg, want het zijn afstompende bezigheden – erg waarschijnlijk.

Wanneer het daarentegen over creatieve, literaire, sprankelende, beeldrijke vertalingen gaat, heeft zo’n machine totaal geen toegevoegde waarde. Een topvertaling, een tekst die aanspreekt en inspireert, die eruitziet alsof hij oorspronkelijk in het Nederlands is geschreven: da’s een kolfje naar de hand van het menselijk brein. Daarvan blijf ik overtuigd. U niet? Test het dan vooral zelf even uit, maar ik raad u aan om voor uw eigen vertalingen toch nog maar op een professionele, menselijke vertaler te vertrouwen …

Een reactie plaatsen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*